Phong trào nông dân Tây Sơn

By on December 29, 2012

Năm 1772, nghĩa quân Tây Sơn mở rộng căn cứ xuống vùng đồng bằng, thanh thế lan rộng nhanh chóng. Đến giữa năm 1773, nghĩa quân Tây Sơn lên tới hàng vạn người, nghĩa quân bắt đầu tiến đánh thành Quy Nhơn và giành thắng lợi lớn.

Tây Sơn, Tay Son

Tây Sơn, Tay Son

-Về kinh tế : Chính sách thuế khoá của chúa Nguyễn đã làm cho cuộc sống của nông dân ngày càng cơ cực. Thương nghiệp, thủ công nghiệp cũng sa sút dần so với trước. Ngoại thương thì sa sút hẳn do số thuyền bè nước ngoài đến thưa thớt mà sự hạch sách của chúa và các quan tuần ti ngày càng không chịu nổi. Các đô thị như Hội An, Thanh Hà, Nước Mặn sa sút hẳn,…
-Về chính trị – xã hội : Từ 1744, Nguyễn Phúc Khoát xưng vương, xây dựng Phú Xuân thành kinh đô, tổ chức lại bộ máy nhà nước. Các gia đình quý tộc, quan lại cao cấp cũng nhân đó xây dinh thự, đua nhau ăn chơi xa xỉ. Nguyễn Phúc Khoát chết, Nguyễn Phúc Thuần lên thay mới 12 tuổi. Quyền hành thực tế do Trương Thúc Loan thâu tóm, tự xưng là phó quốc vương lo vơ vét cho mình. Nội bộ chính quyền phân chia bè cánh. Những người chống lại Loan đều bị giết hại, cách chức. Quan lại địa phương tham nhũng. Năm 1752, nạn đói lớn xảy ra, dân bị chết đói rất nhiều đặc biệt là Thuận Hoá. Người nông dân nổi dậy tiêu biểu là khởi nghĩa chàng Lía ở Qui Nhơn.
Như vậy, chế độ phong kiến Đàng Trong bước vào giai đoạn suy tàn, chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa nông dân vĩ đại làm rung chuyển cả đất nước.

 Phong trào nông dân Tây sơn.

Năm 1771, nhân bị tên trưng Đằng ức hiếp, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở ấp Tây Sơn, giương cao khẩu hiệu : “Đánh đổ thần Trương Phúc Loan, ủng hộ tôn Phúc Dương” và “lấy của nhà giàu chia cho nhà nghèo”. Nhờ sách lược khôn khéo, nghĩa quân đã thu hút được đông đảo tầng lớp nhân dân tham gia. Thuận Quảng đang trong tình trạng đói kém nên cuộc khởi nghĩa có điều kiện thu được thắng lợi một cách nhanh chóng.

 Đánh đổ chính quyền chúa Nguyễn và đánh tan quân can thiệp Xiêm.

Mùa thu 1773, nghĩa quân đã chiếm được phần lớn phủ Qui Nhơn, thanh thế lên cao. Nguyễn Nhạc nhân đó dùng mưu kế đem quân đánh chiếm phủ lị Qui Nhơn rồi tiến lên chiếm Quảng Ngãi.
Được tin đó, triều đình Phú Xuân cử các tướng đi chống cử. hai bên gặp nhau ở Bến Ván (ranh giơi hai tỉnh Quảng Nam – Quảng Ngãi). Hai lần nhà nguyễn tấn công thì cả hai đều bị quân Tây sơn đẩy lùi. Lúc đó, mặt trận phía nam nghĩa quân đã tiến tới Bình Thuận. Năm 1774, Long Hồ đem quân từ Gia Định ra đánh, chiếm cả vùng đất phía nam đến tận Phú Yên. Nghĩa quân giữ vững Qui Nhơn. Cũng vào lúc này, chua Trịnh Sâm cũng sai Hoàng Ngũ Phúc, Bùi Thế Đạt đem quân tiến vào đánh chúa nguyễn với danh nghĩa đánh đổ thần quyền Trương Phúc Loan và dẹp giặc Tây Sơn. Năm 1775, Nguyễn Phúc Thuần cùng gia quyến, thân binh vượt biển vào Gia Định. Quân Trịnh chiếm Phú Xuân. Tháng 3/1775, một bộ phận quân Trịnh vượt đèo Hải Vân đánh vào. trận chiến ác liệt diễn ra giữa quân Trịnh và quân Tây sơn. Nghĩa quân bị thu to phải rút về Bến Ván phía nam. Trước tình thế bị tấn công từ 2 phía, 7/1775 Nguyễn Nhạc quyết định sai người đem vàng bạc và thư “xin hàng” quân Trịnh, nộp đất và xin làm tướng tiên phong đi đánh Nguyễn. biết Nhạc làm kế hoãn binh, nhưng vì quá mệt mỏi, Hoàng Ngũ Phúc đành chấp nhận yêu cầu của Nhạc.
Mặt khác, Nguyễn Nhạc cũng vờ liên kết với Tống Phước Hiệp tức Long Hồ xin lập hoàng tôn Phúc Dương lên làm vua. Long Hồ tin thật, sao nhãng việc phòng bị.
Đúng lúc đó, Nhạc cử Nguyễn Huệ đem đại quân đánh úp Phú Yên và giao cho Lý Tài ở lại giữ. Lý Tài làm phản, chạy theo chúa Nguyễn.
Từ năm 1776 đến 1783, quân Tây sơn liên tục mở các cuộc tấn công vào vùng đất Gia Định, giải phóng hầu hết đất Đàng Trong và tiêu diệt lực lương cát cứ của chúa Nguyễn. Nguyễn Ánh chạy sang cầu cứu vua Xiêm. Lợi dụng cơ hội này, vua Xiêm tổ chức các đạo quân thuỷ – bộ gồm 5 vạn quân đánh chiếm Gia Định, trong đó đạo quân chủ lực gồm 2 vạn và 300 chiến thuyền do tàn quân Nguyễn dẫn đường tiến đến đóng tại Trà Tân (bờ bắc sông Tiền).
Đầu 1/1785, Nguyễn Huệ từ Qui Nhơn vượt biển vào Gia Định và đóng đại bản doanh tại Mĩ Tho. Nguyễn Huệ chủ trương nhử địch ra khỏi căn cứ, tổ chức lực lượng mai phục ở khúc sông Tiền, đoạn từ Rạch Gầm đến Xoài Mút để tiêu diệt chúng. Trận đánh đã diễn ra ác liệt và kết thúc nhanh chóng trong ngày 19/1/1785, đúng như dự tính của Nguyễn Huệ. Trên đà thắng lợi, quân Tây sơng tấn công quét sạch quân xâm lược Xiêm ra khỏi bờ cõi, đập tan tham vọng của vua Xiêm đối với phần lãnh thổ cực nam của nước ta.

 Lật đổ chính quyền Lê – Trịnh

Trong khi quân Tây sơn đánh đổ chính quyền Nguyễn và đánh tan hoàn toàn 5 vạn quân Xiêm thì Đàng Ngoài ngày càng khó khăn. Mất mùa đói kém liên tiếp xảy ra. Năm 1782, Trịnh Sâm chết, Trịnh Khải làm đảo chính, quân sĩ nhân cơ hội đó gây nên “loạn kiêu binh”. Chính quyền Lê – Trịnh không còn điều kiện quan tâm đến mặt nam nữa. Ở Thuận Hoá, tướng Hoàng Ngũ Phúc chết, Phạm Ngô Câu được cử trấn thủ Phú Xuân. Phạm Ngô Cầu và Hoàng Đình Thể vẫn không động tĩnh gì cả mà quân Trịnh thì mệt mỏi. Nguyễn Hữu Cảnh bỏ chúa Trịnh theo Tây Sơn.
Sau khi đánh tan quân Xiêm và bè lũ bán nước Nguyễn Ánh, Nguyễn Huệ củng cố lại chính quyền Tây sơn ở Gia Định rồi rút về. Được Nguyễn Hữu Chỉnh gợi ý và sẵn sàng góp sức, Nguyễn Nhạc quyết định cử Nguyễn Huệ cùng Vũ Văn Nhâm và Nguyễn Hữu Chỉnh tiến quân ra Phú Xuân. Dùng mưu li gián Hoàng Đình Thế và Phạm Ngô Cầu, nghĩa quân nhanh chóng hạ thành Phú Xuân, đất Đàng Trong thuộc về Tây sơn.
Với khí thế của một đạo quân bách chiến bách thắng, Nguyễn Huệ dự định vượt sông Gianh đánh ra bắc hà nhưng chưa dám quyết định. Nguyễn Hữu Chỉnh một lần nữa tham kiến “việc binh cốt ở thần tốc, tướng quân mới đánh một trận mà lấy đựoc Thuận Hoá, uy danh rung động cả Bắc hà … nay ở Bắc hà tướng thì nhát, quân thì kiêu, ta thừa thắng mà đánh lấy” và “ Nay Bắc hà đã có vua lại có chúa …họ Trịnh tiếng là phụ chính nhưng kì thực là hiếp chế vua Lê, người trong nước từ lâu đã chán ghét… nay tướng quân lấy danh nghĩa phù Lê diệt Trịnh thì thiên hạ ai không hưởng ứng?”.
Xác định đủ lí lẽ, Nguyễn Huệ để Nguyễn Lữ ở lại giữ Thuận Hoá, sai người về Qui Nhơn báo cho Nguyễn Nhạc, còn tự mình cùng các tướng tiến ra Bắc hà theo hai đường thuỷ bộ. quân Tây sơn nhanh chóng chiếm Vị Hoàng (Nam Định) rồi kéo quân qua Phố Hiến tiến về Thăng Long. Dưới ngọn cờ “phù Lê diệt Trịnh”, quân Tây sơn kêu gọi nhân dân Bắc hà ủng hộ và ồ ạt tấn công Thăng Long.
21/7/1786, Nguyễn Huệ kéo đại quân vào Thăng Long. Chính quyền họ Trịnh bị lật đổ. Nguyễn Huệ trao lại quyền hành cho vua Lê Hiển Tông và được vua phong tước Uy quốc công,… Sau khi hoàn tất mọi việc, Nguyễn Huệ rút quân về nam.
Quân Tây sơn rút, Băc hà rối loạn. Nạn đói hoành hoành, nhân dân cực khổ, vua Lê Chiêu Thống kế vị bất lực trong việc chống chọi với thế lực họ Trịnh do Trịnh Bồng đứng đầu, đang cố sức phục dựng cơ đồ cũ. Nguyễn Hữu Chỉnh giúp vua Lê dẹp được quân Trịnh. Từ đó Hữu Chỉnh cũng bắt đầu lộng quyền, chống lại Tây sơn. cuối 1787, Nguyễn Huệ cử Ngô Văn Sở và Vũ Văn Nhậm đem quân ra diệt Chỉnh. trước sự tấn công của quân Tây sơn Nguyễn Hữu Chỉnh và Lê Chiêu Thống rủ nhau chạy lên phía bắc, lên tới Yên Thế Hữu Chỉnh bị bắt và giết. Lê Chiêu Thống trốn thoát sang Quảng Tây. Nhà Lê sụp đổ.
Sau 15 năm khởi nghĩa, đánh nam, dẹp bắc, quân Tây sơn ngày càng lớn mạnh đã hoàn thành một sự nghiệp to lớn : đánh đổ 3 tập đoàn phong kiến thống trị Nguyễn, Trịnh, Lê, làm chủ đất nước.
 Cuộc kháng chiến chống xâm lược Mãn Thanh.
Thoát sang được Quảng Tây, vua tôi Lê Chiêu Thống vội đến cầu cứu tuần phủ Quảng Châu là Tôn Vĩnh Thanh và viết thư cho Tôn Sĩ Nghị. cả hai mặc dầu có ý sợ quân Tây Sơn “một phen ra tay đã đánh đổ được cả triều đình 300 năm”, vẫn tỏ thái độ sẵn sàng giúp vua Lê “phục tồn” để nhân đó “đặc thú binh giữ lấy An Nam”, làm 1 việc mà được 2 công. Tôn Sĩ Nghị đã dâng sớ lên vua Càn Long, vua Càn Long đã đồng ý hạ lịnh cho tất cả 29 vạn người do Tôn sĩ Nghị làm tổng chỉ huy, chia làm 4 đạo tiến sang nước ta.
Càn Long cũng rất thận trọng chỉ thị cho Tôn Sĩ Nghị: “việc quân phải từ từ”, nếu thuận thì đánh mạnh, lập “công to” nếu không thuận thì “làm ơn cho cả 2 bên”, “ta đóng đại binh để kiềm chế… rồi sẽ xử trí sau”.
Tháng 11 năm 1788, quân Thanh ồ ạt tiến vào nước ta. Ngô Văn Sở họp các tướng bàn cách đối phó. Một số đề nghị đánh ngay theo cách của Lê Lợi thời xưa, trên cơ sở phân tích tương quan lực lượng giữa hai bên, thời xưa và thời nay, Ngô Thời Nhậm không tán thành chủ trương của Nguyễn Văn Dụng và đề nghị: tạm rút lui vào đóng giữ phòng tuyến Tam Điệp để cho quân Thanh vào Thăng Long rồi cho người cấp báo với Nguyễn Huệ đem quân ra tiêu diệt chúng, “cho chúng ngủ trọ 1 đêm rồi lại đuổi đi”.
Được sự dẫn đường và nội ứng của tàn quân Lê Chiêu Thống, ngày 17/12/1788, quân chủ lực của Tôn Sĩ Nghị kéo vào chiếm đóng Thăng Long. Để phòng thủ Thăng Long, Tôn Sĩ Nghị cho đạo quân của Sầm Nghi Đống đóng ở Khương Thượng (Đống Đa – Hà Nội), đại quân của Ô Đại Kinh đóng ở Tây Sơn, lập nhiều đồn luỹ ở Thanh Quyết, Ngọc Hồi…., còn mình thì đóng tại bản doanh ở cung Tây Long (bờ sông Hồng thuộc Hà Nội)
Làm chủ được Thăng Long và các xứ phía bắc, Tôn Sĩ Nghị hống hách. Nhân dân Thăng Long than thở: “ nước Nam ta từ khi có đế, có vương đến nay, chưa thấy bao giờ có ông vua luồn cúi, đê hèn đến thế”
Một số quan tướng nhà Lê sốt ruột, xin Tôn Sĩ Nghị xuất quân. Nghị kiêu ngạo trả lời: “giặc còn gầy ta hãy nuôi cho béo, để chúng tự đến dâng thịt cho ta” và ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân (20/1/1789) thả cho quân sĩ chơi bời quậy phá đón xuân.

Quang Trung đại phá quân xâm lược

Nhận được tin cấp báo, ngày 22/12/1788 (25/11 mậu thân) Nguyễn Huệ sai người lập đànở phía nam núi Ngự Bình (Huế), tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu là Quang Trung, rồi lập tức ra quân. Ngày 26, Quang Trung đến Nghệ An, đóng quân lại một thời gian để mộ thêm quân.Nguyễn Thiếp đến hỏi ý kiến. phu tử đã khẳng định “… nếu đã đánh gấp thì không ngoài 10 ngày sẽ phá tan được”. Ngày 20 tháng chạp đại quân Tây Sơn tập kết ở phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, cùng với các tướng chuẩn bị cuộc tổng tiến công. Toàn quân chia làm 5 đạo.
Kế hoạch tác chiến đã sẵn sàng. Nhiệm vụ của các đạo quân đã được xác định. Quang Trung nghĩ đến ngày tất cỏ truyền của dân tộc và ngày cuối tháng chạp năm Mậu Thân, quyết định mở cuộc khao quân, gọi là ăn tết trước, chờ “đến ngày mồng 7 tháng giêng vào Thăng Long sẽ làm lễ hạ nêu, mừng chiến thắng”. Rồi sau đó, lễ “thệ sư” được tổ chức trong không khí hồ hởi, quyết chiến của toàn quân, giữa đêm giao thừa thanh vắng, Quang Trung đã đọc vang lời hịch:
đánh cho để tóc dài
đánh cho để đen răng
đánh cho nó chích luân phản phất
đánh cho nó phiến giáp bất hoàn
đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ
Ngày mồng 4 tết, quân sĩ nhà Thanh đã hoãn sợ nói với nhau: “thật là tướng ở trên trời xuống, quân ở dưới đất chui lên”. Đồn Ngọc Hồi lập tức được tăng viện. Tôn Sĩ Nghị dồn hết tâm trí vào việc đánh giữ Ngọc Hồi.
Sau khi nghiên cứu kĩ tình hình địch và nhận được tin về 2 đạo quân của đô đốc Đông và đại đô đốc Bảo, Quang Trung đặt kế hoạch tác chiến và cho quân chuẩn bị đầy đủ vũ khí và quân trang, quân dụng. ngày mồng 5 tết Kỉ Dậu (30/1/1789) lúc trời còn chưa sáng, Quang Trung bất thần tiến nhanh về Ngọc Hồi.
Hàng vạn quân Thanh tháo chạy về phía Thăng Long, bị quân ta nghi binh, đổ ra đồn địch vào khu Đầm Mực và tiêu diệt.
Cũng đúng vào lúc Quang Trung cho quân tiến vào đồn Ngọc Hồi, đồn Khương Thượng – Đống Đa. Bị tấn công bất ngờ, quân giặc hoảng loạn, chống đỡ yếu ớt. Nhân dân 9 xã ngoại thành sôi nổi dùng rơm rạ bện thành hình rồng, đốt lên xông vào doanh trại giặc trợ chiến. Sầm Nghi Đống tuyệt vọng, thắt cổ chết tại sở chỉ huy.
Vào lúc canh tư sáng ngày mồng 5 tết, Tôn Sĩ Nghị hốt hoảng, không còn biết xử trí ra sao nữa, đành nhảy lên “ngựa chưa kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp”, vượt sông hồng lên mạn bắc. tàn quân của Tôn Sĩ Nghị chạy đến Phượng Nhãn thì bị đạo quân của đô đốc Lộc đổ ra đánh giết, phải chui lủi theo đường rừng chạy về Bắc.
Trưa mồng 5 tết Kỉ Dậu, vua Quang Trung ngồi trên lưng vua, áo bào xạm đen khói súng, đi đầu đại quân tiến vào Thăng Long giữa cảnh mừng vui khôn xiết của nhân dân.
Như vậy, trong vòng chưa đầy 5 ngày đêm vừa hành quân thần tốc vừa chiến đấu quyết liệt, dũng cảm, cơ động và đầy sáng tạo, dưới sự chỉ đạo của người chỉ huy quân sự thiên tài Quang Trung, quân ta đã đập tan hoàn toàn mộng tưởng xâm chiiếm nước ta của quân Thanh cũng như mưu đồ “ rước voi giày mồ” của bè lũ Lê Chiêu Thống, giữ vững nền độc lập dân tộc. chiến thắng oanh liệt Ngọc Hồi – Đống Đa cũng như tên tuổi của người anh hùng áo vải Quang Trung mãi mãi sáng ngời trong lịch sử kháng chiến chống ngaọi xâm bảo vệ tổ quốc anh hùng của dân tộc ta.
Từ 1 cuộc khởi nghĩa ở đất Tây Sơn phát triển lên thành 1 phong trào nông dân rộng lớn, đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị và đến đây, với cuộc kháng chiến chống xâ lược Mãn Thanh, phong trào Tây Sơn đã trở thành 1 phong trào dân tộc vĩ đại. truyền thống yêu nước hầu như lắng xuống trong nhiều thế kỉ, giờ đây lại bừng lên rực rỡ.

Theo HGN

*Nếu bài viết này hữu ích với bạn, hãy “tiếp lửa” cho Tâm Học bằng cách bấm  Like, Google +1, Tweet hoặc Chia Sẻ, Gửi….cho bạn bè , người thân. Chân thành cảm ơn!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.5/10 (18 votes cast)
Phong trào nông dân Tây Sơn, 8.5 out of 10 based on 18 ratings

Gửi phản hồi

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>