Tín ngưỡng thờ Mẫu

By on March 13, 2013

Thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian hết sức thiêng liêng và gần gũi với cuộc sống thường ngày của dân tộc Việt từ bao đời nay. Hiện nay tín ngưỡng thờ Mẫu đã phát triển khá sâu rộng không chỉ trong nước mà còn được nhiều người Việt ở nước ngoài thờ phụng. Ở mỗi địa phương khác nhau, tín ngưỡng thờ Mẫu có sắc thái riêng do ảnh hưởng của quá trình tiếp xúc và giao lưu văn hóa.

Nguồn gốc của tín ngưỡng thờ Mẫu
Có một số nhà nghiên cứu cho rằng tục thờ Mẫu có nguồn gốc từ thời Tiền sử khi người Việt thờ các thần linh thiên nhiên như: trời, đất, sông nước, rừng núi…. Tín ngưỡng thờ Mẫu là sự tôn vinh các vị thần được cho là có khả năng siêu phàm, có thể điều khiển được thiên nhiên vốn mang tính quy luật. Trong quá trình mưu sinh tìm nguồn sống, con người luôn vẫn phải dựa vào thiên nhiên vì thế họ đã tôn thờ các hiện tượng tự nhiên như đấng tối cao là Mẫu và thờ Mẫu, mong muốn Mẫu sẽ là người bảo trợ và che trở cho đời sống con người, là cứu cánh của mọi khổ đau bất hạnh.

Thờ Mẫu có nguồn gốc ở miền Bắc. Các vị được thờ trong các đền, chùa, miếu, điện; đặc biệt là có Thánh Mẫu Liễu Hạnh được thờ trong một loại hình kiến trúc riêng là Phủ: Phủ Dầy, Phủ Tây Hồ. Vào đến miền Nam, “Ðạo” này đã hoà nhập “Mẫu” với các nữ thần trong tín ngưỡng địa phương: Thánh Mẫu Thiên Y A Na (Huế), Thánh Mẫu Linh Sơn (Tây Ninh).

Theo GS. Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu bắt nguồn từ thờ nữ thần (thần Lúa) và thờ mẫu thần (bà Ỷ Lan), nó mang tính bản địa, cái đó có từ thời nguyên thủy. Phát hiện khảo cổ học hiện nay người ta đã đào được tượng của nữ thần, tượng của phụ nữ với những đặc tính nữ tính rất rõ rệt. Những yếu tố bản địa phải đến thế kỷ thứ XV-XVI khi đạo thờ nữ thần, mẫu thần bản địa Việt Nam tiếp xúc với đạo giáo Trung Hoa, chúng ta đã tiếp nhận một số đặc điểm nào đó và từ đó mới hình thành nên đạo mẫu tam phủ, tứ phủ. Do vậy mà Đạo Mẫu có 3 lớp: Thờ Nữ thần; Thờ Mẫu thần; Thờ Mẫu tam phủ – tứ phủ và Mẫu tam phủ – tứ phủ là đỉnh cao của thờ Mẫu, chính là sự hòa trộn giữa cái tín ngưỡng thờ Nữ thần và Mẫu thần bản địa với ảnh hưởng của đạo giáo Trung Hoa.

Tín ngưỡng thờ Mẫu

Tín ngưỡng thờ Mẫu

Hầu đồng là hoạt động mê tín dị đoan?
Không biết từ bao giờ tục thờ mẫu đã trở thành nét văn hóa của người Việt. Cứ mỗi lần thăm viếng cửa chùa người ta lại không quên thắp nét nhang thành tâm trên ban Mẫu. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, hầu đồng là nghi lễ rất quan trọng, mang nhiều ý nghĩa văn hóa, một nghi thức tổng hợp. Hầu đồng tích hợp những giá trị văn hóa nghệ thuật được dân gian đúc kết từ bao đời nay. Chẳng hạn, về âm nhạc, hầu đồng đã sinh ra một loại hình nghệ thuật rất đặc biệt, đó là hát chầu văn. Về vũ đạo, riêng nghiên cứu trong hầu đồng, đã có hàng chục điệu múa: Múa kiếm, long đao, đi chợ, múa quạt, chèo thuyền, thêu hoa, dệt gấm… rất mềm mại đề cao nữ tính. Đạo Mẫu và hầu đồng cũng để lại những giá trị mỹ thuật qua hệ thống trang trí tượng thờ, tranh thờ; di sản kiến trúc qua hệ thống đền phủ; các hình thức trình diễn dân gian qua lễ hội…

Ngày nay, lên đồng vẫn còn là nhu cầu tâm linh, là hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian của một bộ phận người Việt. Các nghi lễ này thường được tổ chức nhiều lần trong một năm vào các dịp lễ tiết, thường là tại các lễ hội đền thánh, phủ mẫu…

Theo biến thiên lịch sử, lên đồng từng bị coi như điều cấm kỵ, một ví dụ hùng hồn của hủ tục mê tín dị đoan cần loại bỏ khỏi đời sống xã hội. Dù vậy, mặc những dè bỉu và lên án trong tư duy một thời, lên đồng vẫn tồn tại, là hình thức diễn xướng dân gian, một nghi lễ không thể thiếu trong Đạo Mẫu. Song với những giá trị, tính nhân văn vốn có, Đạo Mẫu đã được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc.

Tháng 11 năm 2011, Ban Tôn giáo Chính phủ đã mời các nhà khoa học, các nhà quản lý Trung ương và Hà Nội tham dự hội thảo để đóng góp ý kiến về những vấn đề cần quan tâm trong hoạt động thờ Mẫu và công tác quản lý Nhà nước với thờ Mẫu. Và một trưng bày Triển lãm “Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm – Đẹp – Vui” cũng vừa chính thức ra mắt phục vụ công chúng tại Bảo tàng Phụ Nữ Việt Nam.

Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt cùng hệ thống các lễ hội cổ truyền, chứa đựng các giá trị nhân văn sâu sắc, có sức hút và đi vào đời sống văn hoá, đáp ứng nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa nghệ thuật, và trở thành những bảo tàng sống của văn hóa Việt Nam. Việc lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Đạo Mẫu, nghi lễ hầu đồng là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại là xứng đáng và cần thiết.

Theo tapchilangviet
* Nếu bài viết này hữu ích với bạn, hãy “tiếp lửa” cho Tâm Học bằng cách bấm Like, Google +1, Tweet hoặc Chia Sẻ, Gửi….cho bạn bè , người thân. Chân thành cảm ơn!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (2 votes cast)
Tín ngưỡng thờ Mẫu, 10.0 out of 10 based on 2 ratings

Gửi phản hồi

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>