Chùa Dạm, tên chữ là Cảnh Long Đồng Khánh tự hay Đại Lãm Tự là ngôi chùa cổ ngàn năm tuổi nằm ven sườn phía nam núi Đại Lãm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh).

Chùa Dạm
Chùa Dạm

Dù trải bao biến cố thời gian, chùa vẫn giữ được những vết tích gợi nhắc về một công trình kiến trúc từng được mệnh danh là đại danh lam thắng cảnh thời nhà Lý.

Bất cứ ai lần đầu đến thăm chùa Dạm chắc hẳn đều không khỏi ngỡ ngàng trước cảnh sắc tuyệt đẹp ở đây. Từ chân núi dẫn lên chùa là con đường sỏi đá quanh co, một bên cây cối xanh tốt um tùm, một bên đồng rộng, sông nước mênh mông hút tầm mắt. Không gian tĩnh mịch tách biệt với những xô bồ, náo nhiệt của cuộc sống. Ngôi chùa ở lưng chừng núi giữa thiên nhiên, đất trời khoáng đạt. Dù chỉ còn lại nền móng xưa cũ nhưng mỗi bậc đá rêu phong, mỗi nét chạm trổ hoa văn tinh tế đều như mở ra những giả thiết kiến trúc và cả những huyền tích gắn liền với đất và người nơi đây.

Chùa Dạm
Chùa Dạm

Theo sử liệu thì chùa được Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông cho xây dựng vào năm 1086, đến năm 1094 thì hoàn thành. Chùa nằm trong quần thể 2 mẫu Bắc Bộ với 4 tầng cấp cao dần bám theo độ cao của sườn núi. Các tầng cấp đều có nhiều công trình kiến trúc khác nhau, trong đó chùa ở vị trí trung tâm. Đường nối mỗi cấp gồm 25 bậc đá đẽo gọt vuông vắn và đều được đắp kè đá chống xói lở. Điểm nhấn kiến trúc của quần thể chùa chính là 3 cây tháp đá, có tháp xây dựng 5 năm 6 tháng mới hoàn thành. Chùa ban đầu có kết cấu 12 tòa nhà (hay còn gọi là thập nhị lâu đài). Đến thời Lê Trung Hưng, chùa được tôn tạo lại với quy mô lên tới hơn 100 gian. Sự bề thế của chùa đến nay vẫn còn được dân gian lưu truyền qua bài vè: “Mười năm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy phẩy giường chiếu/Mười tám đóng cửa chùa Dạm”.

Trải qua biết bao biến cố thăng trầm của hơn 1.000 năm lịch sử, phần lớn các công trình kiến trúc ở chùa Dạm đã bị tàn phá nhưng những dấu tích còn lại vẫn đủ để gợi nhắc về vẻ đẹp mỹ lệ của ngôi chùa từng được ca tụng là đại danh lam thắng cảnh thời Lý. Trong đó, nguyên vẹn nhất phải kể đến cây cột đá chạm rồng uy nghi án ngữ ngay phía trước khu vực cổng chùa. Theo đo đạc cho thấy không tính phần chôn sâu dưới đất thì cột đá cao gần 5m. Cấu trúc điêu khắc được chia làm 2 phần: Phần dưới hình vuông, phần trên hình tròn. Khối hộp vuông ở dưới có tiết diện 1 cạnh 1,4m và một cạnh 1,6m. Phần tròn trên thu nhỏ hơn một chút nhưng đường kính cũng lên tới 1,3m. Kiểu kiến trúc này biểu trưng cho quan niệm trời tròn đất vuông. Điểm nhấn của cây cột đá là phần điêu khắc rồng theo phong cách mỹ thuật thời Lý. Đôi rồng được chạm khắc chi tiết, tỉ mỉ với 5 móng sắc nhọn, bờm thành búi, thân giống rắn quấn chặt cột đá, đuôi ngoắc vào nhau, miệng ngậm ngọc, đầu vươn cao chầu mặt trời uy nghi, sinh động. Các nhà sử học đánh giá cây cột đá này là công trình kiến trúc đặc sắc bậc nhất thời Lý còn lưu truyền lại cho hậu thế. Trải bao mưa nắng và sự tàn phá trong chiến tranh, cây cột vẫn đứng và những bí ẩn xung quanh cây cột đá chùa Dạm đã khiến biết bao nhà nghiên cứu phải lao tâm khổ tứ với muôn vàn giả thiết khác nhau. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có giả thiết nào đủ thuyết phục để giải mã công trình điêu khắc độc nhất vô nhị này.

Để tìm hiểu hướng phục dựng chùa Dạm, cuối năm 2011, tỉnh Bắc Ninh đã mời các chuyên gia tiến hành khai quật khảo cổ trên toàn bộ khuôn viên chùa với diện tích hơn 300 m2. Qua quá trình khai quật phát hiện chùa vẫn còn lưu giữ được nhiều dấu tích có giá trị lịch sử cao như những bức tường kè đá khổng lồ được xếp bởi hàng nghìn phiến đá cắt gọt cẩn thận; các tầng cấp nền móng và hệ thống trụ sỏi lớn đường kính trên 1m. Số trụ sỏi tìm thấy còn khá nguyên vẹn, có nét tương đồng với trụ sỏi ở Hoàng Thành Thăng Long. Bên cạnh đó, hàng loạt di vật được tìm thấy ở đây cũng thể hiện rõ dấu ấn nghệ thuật thời Lý. Tiêu biểu là những hình đầu rồng nhỏ, gạch ngói khắc hình rồng phượng, sen dây, cúc dây hay những chân cột đá chạm nổi hình cánh sen…

Gần đây nhất, qua khai quật mô đất đối diện với khu vực cột đá đã phát lộ dấu tích của một tháp đá lớn. Bình đồ tháp vuông, mỗi cạnh rộng 8,4m. Các họa tiết trang trí ở chân tháp đều là hoa văn thời Lý. Theo tính toán, tháp đá này có thể cao từ 25 đến 30m, hoàn toàn tương xứng với những ghi chép trong các tư liệu lịch sử. Sự phát lộ di tích tháp đá đã đặt ra thêm những giả thiết cho mối liên hệ với cây cột đá phía đối diện và càng khẳng định quy mô cũng như tầm vóc của chùa. Ông Nguyễn Duy Nhất, Giám đốc Ban quản lý di tích tỉnh cho biết: “Công tác khai quật khảo cổ chùa Dạm đã tiến hành xong ở cấp nền thứ 3 và sẽ được tiếp tục trong thời gian tới. Sau khi hoàn thành, trên cơ sở những kết quả thu được, các chuyên gia sẽ họp bàn đánh giá để đưa ra phương án phục dựng tối ưu nhất sao cho vừa hài hòa theo kiến trúc tổng thể, vừa gìn giữ, phát huy được những giá trị vốn có của chùa”.

Với những gì còn sót lại, chùa Dạm xứng đáng là ngôi chùa cổ ngàn năm tuổi như những gì được miêu tả trong sử sách. Vẻ đẹp và hồn cốt của ngôi chùa vẫn còn vẹn nguyên với thời gian. Một lần về thăm chùa Dạm để được thả lòng mình cùng với thiên nhiên đất trời, để được thưởng ngoạn của đường nét kiến trúc và chiêm nghiệm những giá trị vĩnh hằng của lịch sử. Chẳng thế mà vua Trần Nhân Tông trong một lần du lãm đến đây đã xúc cảm để lại hai câu thơ: “Mười hai lâu đài khoe tranh vẽ/ Ba ngàn thế giới lọt mắt thơ”.
Theo bacninh

Loading...

Hãy chia sẻ những tình cảm, bài viết chân thực và lắng đọng về quê hương của mình cho chúng tôi qua địa chỉ Tamhoc.com@gmail.com. Tác phẩm được đăng sẽ nhận được một phần quà hấp dẫn.

 

Loading...

Leave a Reply

Please Login to comment
  Subscribe  
Nhận thông báo