Vào đầu thế kỷ XX, khi những cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở miền Tây Nam bộ lần lượt thất bại, cuộc đấu tranh chống ngoại xâm ở đây rơi vào bế tắc.

Trong hoàn cảnh đó, nhiều cuộc khởi nghĩa chống Pháp mang màu sắc thần bí ra đời. Những cuộc khởi nghĩa đó đều có đặc điểm chung là người đứng đầu gọi là ông Đạo, tập hợp xung quanh mình những người nông dân tay lấm chân bùn. Các ông Đạo có một điểm chung là đều từng tu tịnh trên núi Thất Sơn và đều tạo ra quanh mình những huyền thoại về khả năng siêu nhân.

Thất Sơn (Bảy Núi) là tên một cụm núi nằm trên vùng châu thổ đồng bằng sông Cửu Long, thuộc hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên tỉnh An Giang. Tên Thất Sơn lần đầu được biên chép trong “ Đại Nam nhất thống chí”( phần An Giang tỉnh, mục Sơn Xuyên) gồm các núi: Tượng, Tô, Cấm, Ốc Nhẫm, Nam Vi, Tà Biệt và Nhân Hòa. Ngày nay, 7 ngọn núi có tên là: Núi Cấm (Thiên Cấm Sơn), Núi Dài Năm Giếng (Ngũ Hành Sơn), Núi Cô Tô (Phụng Hoàng Sơn), Núi Dài (Ngọa Long Sơn), Núi Tượng (Liên Hoa Sơn), Núi Két (Anh Vũ Sơn), Núi Thủy (Thủy Đài Sơn). Khi xưa vùng Bảy Núi phần lớn là rừng rậm nguyên sinh. Đến thế kỷ XVII, nơi đây vẫn còn hoang vu. Trịnh Hoài Đức trong “ Gia Định thành thông chí” viết: “Ở núi Nam Vi, cây cối um tùm, khe sâu cỏ rậm, rất nhiều hươu, nai, hổ, báo, cáo, vượn…Còn ở núi Khe Săn (Khê Lạp) có cây tùng, trúc tốt tươi, hươu nai tụ tập… nhân dân thường đến núi này để tìm mối lợi”. Ở trong sách trên còn cho biết sự hiện diện của những người Việt đến sinh sống, hòa nhập với người Khmer ở vùng Bảy Núi vào mấy thế kỷ trước. Họ đến để khai thác nguồn lợi thiên nhiên, lập vườn cây ăn trái, trồng hoa màu, tìm dược thảo…

Sau này, vùng Bảy Núi còn là nơi hội tụ của những sĩ phu yêu nước trong phong trào Cần Vương. Vì nơi đây có đồng bằng thuận lợi cho việc canh tác tự túc lương thực, vừa có núi rừng trú ẩn, có đường trốn sang Cămpuchia nếu bị đối phương truy lùng…Cho nên rất nhiều người đã tìm đến đây, mỗi người mang một tâm trạng, đến để mưu cầu giải phóng dân tộc, để đợi thời cơ hoặc chỉ để lãng quên thực tế. Vì vậy, vùng đất này gắn liền với tên tuổi của nhiều danh nhân như: Đoàn Minh Huyên, Thủ Khoa Huân, Trần Văn Thành, Ngô Lợi, Phan Xích Long…Đây cũng là nơi hội tụ nhiều ông Đạo, bởi vậy có câu “ Tu Phật Phú Yên, tu Tiên Bảy Núi”. Trong những ông Đạo nổi tiếng trên núi Thất Sơn có hai người nổi bật nhất nhất, đó là Phan Xích Long và ông Đạo Tưởng của bài viết này. Đạo Tưởng nổi tiếng nhờ có số lượng tín đồ đông nhất lên đến hàng vạn người. Ông nổi tiếng còn bởi đã cùng tín đồ công khai chống Pháp và đã chết một cách bi tráng! Còn Phan Xích Long nổi tiếng cũng nhờ hành động khởi binh kéo về Sài Gòn cướp chính quyền chỉ với những tín đồ tay không và niềm tin vào bùa phép màu nhiệm của mình.

Cuộc khởi nghĩa của ông Đạo Phan Xích Long
Ông tên thật là Phan Phát Sanh, sinh năm 1893 con trai của Phan Núi, một viên chức cảnh sát gốc Hoa ở Chợ Lớn.

Thời nhỏ Phan Phát Sanh làm bồi cho Pháp. Sau ông rời quê nhà đến Tân Châu rồi Bảy Núi (Thất Sơn) tìm học bùa phép, cách chế tạo những quả bom cỡ nhỏ. Ông đã tu tịnh để trở thành đạo sĩ trên núi Thất Sơn, trước khi quyết định xưng vương, dấy binh đánh Pháp. Phan Phát Sanh tình cờ gặp được hai người thanh niên yêu nước là Nguyễn Hữu Trí và Nguyễn Hiệp có cùng chí hướng và cùng mưu cuộc dấy binh đánh đuổi Pháp. Để vận động và tuyên truyền cho sự nghiệp chung, trên đỉnh núi Thất Sơn, Phan Phát Sanh tự xưng mình là Phan Xích Long, con vua Hàm Nghi và cũng tự phong mình là Hoàng đế. Buổi đầu, Phan Xích Long đặt cơ sở đầu tiên ở Cần Vọt (Cao Miên).

Ở đó nhờ tiền quyên góp,ông cho cất một ngôi chùa để làm nơi tụ họp, lập hội kín, chế tạo lựu đạn, trái phá, in truyền đơn, đưa ra tuyên cáo phản Pháp phục Nam, kêu gọi mọi người chống Pháp… Sau này, khi về nước, ông lập căn cứ ở vùng núi Thất Sơn. Phan Xích Long và Nguyễn Hữu Trí định rằng sẽ dùng lực lượng lớn (đa phần là hội viên kín ở Chợ Lớn và Long An) để đánh chiếm các cơ quan đầu não của Pháp tại Sài Gòn. Theo đó,nhiều hội kín ở các tỉnh cũng sẽ nổi dậy giành chính quyền .Chuẩn bị xong,đêm 23 rạng sáng 24 tháng 3 năm 1913, Phan Xích Long cho người đặt 8 trái bom tự tạo có hẹn giờ ở một số cơ quan chính quyền tại Sài Gòn và Chợ Lớn, đồng thời chia nhau đi rải truyền đơn và dán bản hịch trong thành phố. Theo kế hoạch, hội kín sẽ tổ chức một cuộc biểu tình lớn tuần hành trên đường phố Sài Gòn và Chợ Lớn với sự tham gia của mấy trăm người. Các hội viên hội kín sẽ ném bom và tạc đạn vào các đồn binh Pháp để gây tiêng vang và mở đường cho cuộc biểu tình, hoàng đế Phan Xích Long xuất thế. Chẳng may, chưa tới giờ bom nổ thì quân Pháp đã phát hiện được. Nhà cầm quyền liền sai quân đi tháo gỡ và lùng bắt quân khởi nghĩa. Không nghe tiếng bom nổ, nhiều toán quân đã kịp rút đi. Tuy nhiên quân Pháp vẫn bắt được một số đông khi họ đang đi vào Chợ Lớn, vì kiểu đồng phục “quần đen, áo trắng, khăn trắng quấn cổ” mặc dù tay không cầm vũ khí. Kết cuộc, Phan Hữu trí chạy thoát, Phan Xích Long chạy ra Phan Thiết và bị bắt ở đó, bị đem về giam ở Khám Lớn, Sài Gòn. Từ ngày 5 đến ngày 12 tháng 11 năm 1913, Tòa án Sài Gòn xử tha bổng 54 người, kết án 57 người, trong đó có 6 người bị án chung thân khổ sai, trong đó có Phan Xích Long và Nguyễn Hiệp.

Loading...
Phan Xích Long
Phan Xích Long

Lãnh án, Phan Xích Long bị giam cầm ở Khám lớn Sài Gòn.Việc làm của ông gây chấn động những trái tim yêu nước và giang hồ mã thượng ở Sài Gòn.Vì vậy mà vào năm 1916, nhân Pháp bại trận trong Thế chiến thứ nhất, khoảng 300 hội viên của các hội kín ở Gia Định, Chợ Lớn, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Cần Giuộc, Cần Đước,… tìm cách phá ngục cứu Phan Xích Long. Rạng sáng ngày 15 tháng 2 năm 1916, với khẩy hiệu “Cứu Đại ca”, tất cả hội viên do Nguyễn Hữu trí đứng đầu từ hàng chục chiếc thuyền buôn đang đậu ở trên sông cầu Ông Lãnh giở khoang, vứt bỏ lá ngụy trang, nhẩy lên bờ với áo đen, quần trắng, khăn trắng quấn cổ, cổ mang phù chú, tay cầm đủ thứ binh khí chia làm ba nhóm xông lên tấn công Dinh Thống đốc và Khám lớn.Thế nhưng, cuộc giải cứu không thành, họ bị lính Pháp bắn chết tại trận 6 người (có Nguyễn Hữu Trí), làm bị thương nhiều người khác. Và bất kì ai mặc quần đen áo trắng buổi sáng ấy, đang luẩn quẩn ở khu vực xảy ra chuyện đều bị bắt nhốt. Lúc bấy giờ, ngoài những lực lượng đi tấn công còn có các lực lượng khác ở xung quanh Sài Gòn chờ phối hợp, nhưng vì không thấy có hiệu lệnh như đã định nên rút lui. Sau đó, tòa kết tội tử hình 38 người vào ngày 22 tháng 2 năm 1916, trong đó có Phan Xích Long. Ngày 16 tháng 3 năm 1916, tử hình thêm 13 người nữa. Tổng cộng sau hai lần bắn và 6 người chết đã chết trước là 57 người. Tất cả đều được chôn tại nghĩa địa Đất Thánh Chà ở giữa đường Võ Thị Sáu và chợ Tân Định hiện nay. Khi ấy Phan Xích Long mới 23 tuổi. Cuộc khởi nghĩa này được sử gia gọi là “Quái kịch Phan Xích Long ở Nam Kỳ”.

Ngày nay tên Phan Xích Long được đặt tên cho một con đường ở quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh để tưởng nhớ một người yêu nước đã hy sinh vì công cuộc giải phóng dân tộc.

Theo baotanglichsu
* Nếu bài viết này hữu ích với bạn, hãy “tiếp lửa” cho Tâm Học bằng cách bấm
Like, Google +1, Tweet hoặc Chia Sẻ, Gửi….cho bạn bè , người thân. Chân thành cảm ơn!

Loading...

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên Comment

Nhận thông báo
wpDiscuz