Hàng thế kỷ qua, mỗi câu hát dân ca ví, giặm đều thể hiện một cách chân thực, tinh tế mọi mặt đời sống vật chất, tinh thần… đã trở thành di sản vô giá trong dòng chảy văn hoá dân gian.

Câu hát ví, giặm như hồn cốt quê hương vang vọng trong tâm khảm người đi xa, êm đềm trong tim người ở lại và níu kéo bước chân trở về nơi vùng đất địa linh nhân kiệt xứ Nghệ.

Nhắc đến địa danh xứ Nghệ, người ta nghĩ đến núi Hồng, sông Lam, nghĩ đến những danh nhân làm rạng rỡ dân tộc như Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du, Phan Bội Châu, Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người ta cũng không quên nhớ tới làn điệu dân ca ví, giặm làm say đắm lòng người.

Theo thống kê sơ bộ, kho tàng dân ca xứ Nghệ có khoảng 30 làn điệu, trong đó ví chiếm tới 10 làn, giặm chiếm 5-7 làn, còn lại là hò vè. Dân ca ví, giặm xứ Nghệ do cộng đồng sáng tạo nên trong quá trình lao động sinh hoạt. Từ khi ra đời đến nay, nhìn chung lịch sử của ví, giặm là một quá trình luôn phát triển, cả bề rộng, bề sâu mà chưa hề đứt nối và ngày càng có sức sống mãnh liệt. Ví và giặm là hai thể hát dân ca đặc sắc của xứ Nghệ, vừa có nét tương đồng về đối tượng, cách thức, không gian, thời gian diễn xướng, vừa có nét đặc trưng, khác biệt ở hình thức biểu hiện, âm nhạc, ca từ. Nhân dân xứ Nghệ hát ví, giặm không kể thời gian, mọi lứa tuổi có thể tham gia cuộc hát. Ca từ của ví, giặm vừa mang tính dân gian – giản dị, chân chất ý vị của cuộc sống, câu chữ quyện chặt tính thổ âm của xứ Nghệ với tính dân tộc của Việt Nam, vừa mang đậm tính trí tuệ, tính bác học và cả tính “trạng”- mang ý nghĩa phồn thực. Tuy chỉ có một số làn điệu chủ yếu, song làn điệu ví, giặm được biến hóa sinh động theo tình cảm, tâm trạng của người hát, theo môi trường khi hát và cả tính cách của đối phương khi hát giao duyên với nhau.

Ví là một thể hát tự do, ngâm vịnh theo thể thơ lục bát, song thất lục bát, lục bát biến thể trên cơ sở phương ngữ xứ Nghệ. Hát ví gắn với hoạt động lao động sản xuất đang diễn ra nên có ví đò đưa, ví trèo non; gắn với nghề nghiệp như ví phường đan, ví phường vải, ví phường củi, ví phường cấy, ví phường võng, ví phường chè, ví đồng ruộng, ví mục đồng, ví ghẹo… Trong hát ví có các cách thức diễn xướng: hát lẻ, hát đối đáp và hát cuộc. Trong các cuộc hát thì hát ví phường vải là có quy cách và thủ tục tương đối chặt chẽ. Ví luôn tạo ra môi trường sáng tạo phóng khoáng, sự phóng khoáng của ví thể hiện ở độ co dãn của bài, nó tuỳ thuộc vào độ dài ngắn của ca từ. Âm điệu cao thấp của ví cũng mang tính ngẫu hứng, nó tạo cho người nghe cảm giác man mác, da diết, thân tình.

Giặm là thể hát nói có nhịp dựa theo thể thơ ngụ ngôn và vè. Một bài giặm có nhiều khổ, loại phổ biến là mỗi khổ có 5 câu, câu 5 điệp lại câu 4 được gọi là giặm. Giặm giàu tính kể lể, tự sự, tự tình, khuyên răn, giãi bày… Có nhiều điệu giặm như giặm kể, giặm nối, giặm cửa quyền, giặm ru, giặm xẩm, giặm vè… Có loại giặm dí dỏm, châm biếm, trào lộng, lại có loại giặm giao duyên giàu chất trữ tình. Cách thức của hát giặm gồm hát nói và hát ngâm. Câu hát nói thường 5 chữ, còn hát ngâm thường trên 6 dưới 8 chữ. Hát giặm nam nữ có phường, có cuộc, có thể 2-3 người, 5-7 người, có khi nhiều hơn, nhưng khi hát chủ yếu là do 1 người hát, 2 hoặc 3 người đỡ giọng, người khác nghe…

Hiện nay, hát ví, giặm đã có những thay đổi để thích ứng với cuộc sống mới, tiếp tục tồn tại và khẳng định sức sống trong đời sống đương đại. Thông qua nhiều hình thức, từ hát trong sinh hoạt đến tái hiện trên sân khấu, sàn diễn, nó được bảo lưu, gìn giữ và phát huy bởi cả cộng đồng người xứ Nghệ và ngay cả những người không sinh ra trên quê hương xứ Nghệ. Trên địa bàn hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh hiện có hơn 50 câu lạc bộ dân ca đang hoạt động; liên hoan dân ca ví, giặm được thường xuyên tổ chức từ cơ sở, cấp vùng, cấp tỉnh, liên tỉnh. Ví, giặm được thể hiện phổ biến trong các cuộc vui, các hoạt động giao lưu, được tổ chức truyền dạy trong cộng đồng và trong trường học; được quảng bá, phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng, được trao truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác. Tất cả cho thấy tình yêu, niềm tự hào, và sự nỗ lực của tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh trong việc khôi phục và làm sống lại loại hình nghệ thuật có không gian diễn xướng mọi lúc, mọi nơi này.

Loading...

Bảo tồn phát huy giá trị của ví, giặm xứ Nghệ là góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa dân tộc Việt Nam đậm đà bản sắc, làm cho ví, giặm mãi là món ăn tinh thần không chỉ dành cho người xứ Nghệ, người Việt mà dành cho cả nhân loại trên thế giới.

Theo quehuongonline
* Nếu bài viết này hữu ích với bạn, hãy “tiếp lửa” cho Tâm Học bằng cách bấm
Like, Google +1, Tweet hoặc Chia Sẻ, Gửi….cho bạn bè , người thân. Chân thành cảm ơn!

Loading...

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên Comment

  Subscribe  
Nhận thông báo